وقايع سال همايون‌فال توشقان ئيل خيريت دليل و افتتاح هرات و شرح آن در يازدهم شهر محرم الحرام سنهء 1222 اثنان و عشرين و مأتان بعد الالف « 1 » سلطان نافذ الفرمان سيّارگان كه فيض‌بخش عالم و عالميان است با كوكبهء جلال و شكوه اقبال به تختگاه حمل خراميده « 2 » از تأثير تيغ لعل‌فام و شعشعهء شمشير زمرّد نيام عالم را مسخّر گردانيد . شعر « 3 » نشست خسرو گردون به بارگاه حمل * به نام ناميه منشور ساخت بهر عمل نسيم اردىبهشتى از شميم گل‌هاى بهارى عطر سايى « 4 » آغاز نهاده ، مشام روزگار را معطر ساخت . شاهدان بهار دلگشا با هزاران زيب و بها از حجلهء شتا چهره‌نما گشته ، سرور در دل‌هاى عالميان انداخت . شوخ‌چشمان رياحين كه از دستبرد لشكر دى و غارتگر خزان « 5 » در نهان‌خانهء خاك سر به جيب اختفا برده ، پاى در دامن خمول پيچيده بودند ، قد « 6 » به جلوه‌گرى افراخته « 7 » شوخى آغاز نهادند و بنفشه و سوسن دو زبان در لباس يكرنگى به ژاژخايى در اطراف باغ و كنار « 8 » انهار زبان گشادند . بلبل ز « 9 » شاخ گل بلبلهء مخالفت را ساز و مرغان چمن هر يك با يارى به ترانه و نغمه دمساز آمدند . رياحين در صحن چمن به رعونت و طنّازى جلوه‌گرى بنياد نمودند « 10 » و نورستگان « 11 » بستان را به غمزهء دلفريب و چشمك‌زنى نرگس و شكوفه هرنفس خون در جگر مىنمودند . شعر « 12 » باز نوروز گشت مهرآيين * كرد صحن چمن چو خلد برين شد نسيم بهار عنبر بيز * در دماغ جهان نشاطانگيز

--> ( 1 ) . مج : 1221 سعادت اختتام . ( 2 ) . مج : خراميد و . ( 3 ) . ملك : ندارد . ( 4 ) . مج : عطر سائيى ؛ ملك : عطرسانى . ( 5 ) . مج : لشكر غارتگردى . ( 6 ) . مج : سر . ( 7 ) . مج : برآورده . ( 8 ) . مج : « كنار » ندارد . ( 9 ) . مج : در . ( 10 ) . مج : كردند . ( 11 ) . ملك : نورسته‌گان . ( 12 ) . ملك : ندارد .